Kur'an ve Sünnet Işığında Feraiz

İslam Miras Paylaşımı Hesaplama 2026

Hanefi ve Şafii mezheplerine göre miras paylarınızı Nisa Suresi 11-12-176 ayetleriyle uyumlu hesaplayın.

Sponsorlu Bağlantı
Kız: Erkek:
Kız: Erkek: (Sadece çocuk ve baba yoksa mirasçı olurlar)
Sponsorlu Bağlantı
Nisa Suresi 11. Ayet: "Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe iki kadının payı kadar (verilmesini) emreder..."

1. Feraiz İlminin Önemi ve Kaynağı

İslam miras hukuku (feraiz), Kur'an-ı Kerim'de en ayrıntılı şekilde düzenlenen konulardan biridir. Nisa Suresi 11, 12 ve 176. ayetler doğrudan miras paylaşımını konu alır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) "Feraizi öğrenin ve öğretin; çünkü o, ilmin yarısıdır. Unutulacak ilk ilimdir ve ümmetimden ilk çekilip alınacak olan odur." (İbn Mace, Ferâiz, 1) buyurarak bu ilme verdiği önemi vurgulamıştır. Feraiz, farz kökünden gelir ve "belirli paylar" anlamındadır; çünkü Yüce Allah mirasçıların paylarını bizzat tayin etmiştir.

Sponsorlu Bağlantı

2. Kur'an-ı Kerim'de Miras Ayetleri ve Tefsiri

2.1. Nisa Suresi 11. Ayet (Çocuklar ve Anne-Baba Payları)

"Allah size, çocuklarınız hakkında, erkeğe iki kadının payı kadar (verilmesini) emreder. Eğer (çocuklar sadece) ikiden fazla kadın iseler, ölenin bıraktığının üçte ikisi onlarındır. Eğer (çocuk) yalnız bir kadınsa, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa, anne babasından her birine mirastan altıda bir, çocuğu olmayıp da anne babası mirasçı ise, annesine üçte bir (düşer). Eğer kardeşleri varsa, annesine altıda bir (düşer). (Bu paylaştırma) Allah tarafından bir farzdır. Şüphesiz Allah hakkıyla bilendir, hüküm ve hikmet sahibidir." (Nisa, 4:11)

Bu ayet, çocuklar arasındaki temel kuralı koyar: erkek çocuğa 2, kız çocuğa 1 pay. Eğer sadece kız çocuk varsa ve sayıları birden fazla ise toplam mirasın 2/3'ünü alırlar; tek kız çocuk ise 1/2'sini alır. Ayrıca ölenin çocuğu varsa anne ve babanın her birine 1/6'şar pay düşer. Çocuk yoksa ve miras sadece anne-babaya kalıyorsa annenin payı 1/3 olur; fakat ölenin kardeşleri de varsa o zaman anne yine 1/6 alır.

2.2. Nisa Suresi 12. Ayet (Eşlerin Payları)

"Eşlerinizin, çocukları yoksa bıraktıklarının yarısı sizindir. Çocukları varsa bıraktıklarının dörtte biri sizindir... Sizin çocuğunuz yoksa bıraktığınızın dörtte biri, çocuğunuz varsa sekizde biri eşlerinizindir..." (Nisa, 4:12)

Bu ayet eşlerin miras paylarını belirler: Ölen kadının kocası, çocuk varsa 1/4, yoksa 1/2 alır. Ölen erkeğin karısı ise çocuk varsa 1/8, yoksa 1/4 alır. Bu hükümler üzerinde tüm İslam âlimleri ittifak etmiştir.

2.3. Nisa Suresi 176. Ayet (Kelale - Kardeşlerin Mirası)

"Senden fetva istiyorlar. De ki: 'Allah, babası ve çocuğu olmayan kimse (kelale) hakkında hükmünü açıklıyor: Ölenin çocuğu yoksa ve bir kız kardeşi varsa, bıraktığının yarısı onundur. Eğer kız kardeş iki tane ise, bıraktığının üçte ikisi onlarındır...' " (Nisa, 4:176)

Kelale, ne çocuğu ne de babası hayatta olmayan kimsedir. Bu durumda kardeşler mirasçı olur. Tek kız kardeş 1/2, iki veya daha fazla kız kardeş 2/3 alır. Erkek kardeş varsa, erkek ve kız kardeşler "erkeğe 2, kıza 1 pay" kaidesiyle asabe olarak mirası paylaşırlar.

Sponsorlu Reklam

3. Hanefi Mezhebine Göre Miras Hükümleri

Hanefi mezhebi, Kur'an ve Sünnet'in zahiri anlamını esas alır. İmam-ı Azam Ebu Hanife'nin (r.a.) feraiz konusundaki içtihatları, günümüzde Türkiye dahil birçok İslam ülkesinde uygulanmaktadır. Temel özellikleri:

  • Red Uygulaması: Farz sahiplerinin payları toplamı 1'den az olursa, kalan kısım (eş hariç) farz sahiplerine hisseleri oranında iade edilir (red). Eşe red yapılmaz.
  • Avl: Paylar toplamı 1'i aşarsa, payda yükseltilerek (avl) herkesin payı orantılı olarak azaltılır.
  • Nine/Dede: Nine, anne tarafından olursa 1/6 alır. Dede, baba yoksa onun yerine geçer ve farz veya asabe olabilir.
  • Kardeşler: Sadece kelale durumunda mirasçı olurlar; baba veya çocuk varsa kardeşler mirastan pay alamaz.

4. Şafii Mezhebine Göre Miras Hükümleri

İmam Şafii (r.a.) de Kur'an ve Sünnet'i esas almakla birlikte, bazı konularda farklı içtihatlarda bulunmuştur:

  • Red Uygulaması: Şafii'de red yapılmaz. Farz sahiplerinin payları toplamı 1'den az kalırsa, artan kısım beytülmal'a (devlet hazinesine) kalır. Ancak beytülmal düzenli işlemiyorsa bazı âlimler red yapılabileceğini söylemiştir.
  • Avl: Hanefi gibi avl uygulanır.
  • Kardeşlerle Anne Payı: Anne, ölenin kardeşleri varsa 1/6 alır; Hanefi'de kardeş sayısı önemli değildir, Şafii'de de aynıdır.
  • Dede/Nine: Dede, baba varsa mirasçı olamaz; nine ise 1/6 alır fakat Şafii'de birden fazla nine varsa 1/6'yı paylaşırlar.

Hanefi

Red: Eş hariç farz sahiplerine iade.

Kardeşler: Kelale şartı arar.

Dede: Baba yerine geçer.

Şafii

Red: Yok, kalan beytülmala.

Kardeşler: Aynı şekilde kelale.

Dede: Babayla birlikte mirasçı olamaz.

Sponsorlu Reklam

5. Avl ve Red Yöntemleri Örneklerle

Avl Örneği (Hanefi): Ölen kadın, koca 1/2, iki kız kardeş 2/3. Ortak payda 6'da: koca 3, kız kardeşler 4 => toplam 7/6 > 1. Avl ile payda 7'ye çıkar, koca 3/7, kardeşler 4/7 alır.

Red Örneği (Hanefi): Ölen erkek, kız çocuk 1/2, eş 1/8. Payda 8: kız 4, eş 1 => kalan 3. Eşe red yok, kalan 3 kıza red ile kızın payı 7/8 olur.

Şafii'de aynı durumda kalan 3/8 beytülmala kalır, kız 4/8 alır.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Erkek çocuk neden iki pay alır? İslam'da erkeğin ailevi mali yükümlülükleri (mehir, nafaka) olduğu için mirasta adaleti sağlamak amacıyla payı fazladır. Bu, kadının değersizliği değil, sorumluluk dengesidir.

Torunlar doğrudan mirasçı olur mu? Hanefi'de oğul hayatta değilse, torunlar onun yerine geçer. Şafii'de de benzerdir.

Vasiyet mirası etkiler mi? Evet, ölen kişi malının en fazla 1/3'ünü vasiyet edebilir; kalan 2/3 feraize göre paylaştırılır.

Sponsorlu Bağlantı

7. Kaynaklar ve Güvenilirlik

Bu hesaplama aracı, Diyanet İşleri Başkanlığı'nın fetvaları, Hanefi fıkhına dair El-İhtiyar, Şafii fıkhına dair El-Ümm gibi temel kaynaklar ve İslam âlimlerinin icmaına dayanmaktadır. Karmaşık durumlar için lütfen bir din âlimine danışınız.

Ana Sayfa Paylaş
İletişim Kopyala